حسابداری :

عبارت است از یک سیستم اطلاعاتی که از طریق شناسایی، ثبت ، طبقه بندی ، تلخیص و گزارشگری رویداد های مالی، اطلاعات لازم را در اختیار استفاده کنندگان از اطلاعات حسابداری قرار می دهد.

استفاده کنندگان اطلاعات حسابداری ، طیف وسیعی را تشکیل می دهند وبه طور ی کلی آنها را می توان به دو دسته 1- تصمیم گیرندگان درون سازمانی و2- تصمیم گیرندگان برون سازمانی ، تقسیم نمود.

تصمیم گیرندگان درون سازمانی : شامل مدیران اجرایی می توان نامید که اطلاعات حسابداری را برای برنامه ریزی ، کنترل ، هماهنگی و تصمیم گیریهای لازم برای عملیات مؤسسه ، مورد استفاده قرار می دهند.

گزارش هایی که تصمیم گیرندگان درون سازمانی مورد استفاده قرار می دهند ، معمولاً تفصیلی و در بر گیرندﺓ جزئیات مسائل می باشد . این گزارشها به طور معمول ، محصول سیستم های حسابداری بهای تمام شده و حسابداری مدیریت است.

استفاده کنندگان برون سازمانی : شامل طیف گسترده ای می باشد که از جملۀ آنها می توان سهام داران ، سرمایه گذاران بالقوه ، بانک ها و مؤسسات اعتباری ، تحلیل گران مالی و اقتصادی ،  اتحادیه های کارگری و مراجع مالی و اقتصادی دولتی رانام برد.

مفاهیم اساسی حسابداری و گزارشگری مالی:

ماهیت حسابداری : حسابداری که اغلب زبان تجارت خوانده می شود روش هایی است قرار دادی که توسط کار شناسان و استادان حسابداری ویا انجمن های حرفه ای حسابداران تدوین گردیده بتدریج مورد قبول همگان قرارگرفته است وقابل تغییر و تصحیل می باشد. در حسابداری ما بنیان گذاری یک مجموعه ضوابط و قراردادها می خواهید اطلاعات لازم رابرای حل مسئله های یک مؤسسه بدست آوریم. .....................................................................

حسابداری مانند سایر دانش های بشری بر مفاهیم مفروضات واصول تحت عنوان مفاهیم اساسی و گزارش  گری مالی شناخته می شود در مورد طبقه بندی مفاهیم اساسی حسابداری اتفاق نظر وجود ندارد اما طبقه بندی که بیشتر از همه متداول به صورت زیر می باشد.

مفروضات حسابداری منشأ و شالدوﮤ اصول حسابداری و مبنای تهیه و تنظیم صورت های مالی واحد های اقتصادی را تشکیل می دهد. هر کدام از مفروضات حسابداری می تواند منشأ یک یا چند اصل حسابداری باشد. مفرضات حسابداری به شرح زیر است:

1- فرض تفکیک شخصیت: بر اساس فرض تفکیک شخصیت ، برای هر مؤسسه شخصیتی مستقل از مالک (یا مالکان) آن و همچنین مستقل از سایر مؤسسات موجود در جامعه در نظر گرفته می شود.

2- فرض تداوم فعالیت: بدین معنی است که عملیات مؤسسه در آینده قابل پیش بینی تداوم خواهد یافت و قصد انحلال یا توقف فعالیت آن وجود ندارد. بدین معنی است که مؤسسه برای یک دوره زمان کافی برای اجرای عملیات ، انجام قرار دادها و ایفای تعهدات خود ، دوام و بقا خواهد داشت.

3- فرض دورۀ مالی: نتایج واقعی علملیات مؤسسه را فقط می توان در پایان اجرای عملیات آن و پس از وصول مطالبات، فروش دارائی ها و اجرای تعهدات و پرداخت بدهی ها به طور دقیق و قطعی تعیین کرد. اما استفاده کنندگان از اطلاعات مالی نمی توانند برای دریافت اطلاعات تا آن زمان تأمل کنند.بنابراین عمر طولانی یک مؤسسات به دوره های زمانی مساوی کوتاهتر معمولاً یک ساله تقسیم می شود و برای هر دوره گزارشهای مالی جداگانه ارائه می شود به این دوره های زمانی اصطلاحاً دوره مالی یا حسابداری می گویند.

4- فرض یا مبنای تعهدی: فرض تعهدی یکی از زیر بنایی ترین و مهم ترین مفروضات حسابداری است. توسعه و گسترش حسابداری تا حد زیادی مدیون این فرض است.

بر اساس فرض تعهدی درآمدها به محض تحقق و هزینه ها به محض تحمیل ، بدون توجه به زمان دریافت یا پرداخت وجه نقد مربوطه شناسایی و ثبت می شوند.

5- فرض واحد پول: بدین معنی است که آثار و نتایج کلیه معاملات و عملیات مالی مؤسسه باید بر حسب پول، اندازه گیری و گزارش شود. از آنجا که پول وسیله مبادله و مقیاس مشترک اندازه گیری ارزش در کلیه مبادلات اقتصادی است، در حسابداری نیز معاملات و عملیات مالی و رویدادهای دارای اثر مالی بر حسب واحد پول عنوان مقیاس مشترک ، اندازه گیری و گزارش می شود.

 ب) اصول حسابداری

قواعدی کلی است که حسابداران به عنوان مبنای اجرای کار در کلیه مراحل اجرای عملیات حسابداری مورد استفاده قرار می دهند و عبارتند از:

1- اصل بهای تمام شده،

2- اصل تحقق درآمد،

3- اصل تطابق هزینه ها با درآمدها،

4- اصل افشاء.

1- اصل بهای تمام شده تاریخی:

به موجب اصل بهای تمام شده ، تمام رویدادهای مالی به بهای تمام شده در تاریخ وقوع ثبت و در صورت های مالی منعکس می شوند و چنانچه بعداً ارزش پولی آنها افزایش یابد ، این افزایش شناسایی و ثبت نمی شود.

در به کارگیری این اصل ، بهای تمام شده دارایی ها بر اساس قیمت نقد ، یا معادل قیمت نقد اندازه گیری می شود.

2- اصل افشای حقایق:

اصل افشاء ایجاب می کند که کلیه واقعیت های با اهمیت مربوط به رویدادها و فعالیت های مالی مؤسسه به نحو مناسب و کامل افشاء شود. بر اساس این اصل باید تمامی اطلاعاتی که با نحوی می تواند در تصمیم گیری استفاده کنندگان از اطلاعات مالی تأثیرگذار باشد، افشاء شود. افشای اطلاعات می تواند در متن صورتهای مالی یا یاداشت های همراه آن صورت پذیرد.

3- اصل تحقق درآمد:

بر اساس اصل تحقق ، درآمدها بدون توجه به زمان دریافت وجه نقد مربوطه ، در زمان تحقق شناسایی می شوند ؛ معمولاً زمانی درآمد را تحقق یافته فرض می کنند که فرآیند کسب سود کامل یا حداقل قسمت اعظم آن کامل شده باشد.

فرآیند کسب سود عبارت است از: مجموعه ای از عملیات از خرید مواد اولیه و سایر عوامل تولید تا تبدیل آنها به کالای ساخته شده و نهایتاً فروش محصولات و دریافت وجه آنها در برمی گیرد.

اغلب هنگام فروش محصول ، فرآیند کسب سود را تکمیل شده می دانند ، بنابراین زمان تحقق درآمد را همان موقع فروش در نظر می گیرند.

4- اصل تطابق هزینه ها با درآمدها

بر اساس اصل تطابق برای اندازه گیری سود هر دوره باید هزینه های هر دو را با درآمدهای همان دوره مقابله نمود. به عبارت دیگر برای تعیین سود هر دوره باید هزینه هایی که برای کسب درآمدهای همان دوره تحمیل شده اند را از درآمدها کسر نمود. بنابراین به موجب اصل تطابق هرگاه درآمدی در صورت سود و زیان یک دوره منعکس می گردد و باید هزینه هایی که به آن درآمدها مربوط می شوند نیز در همان صورت سود و زیان منعکس گردند.

ج) میثاق ها یا اصول محدود کننده

میثاق ها کاربرد مفروضات و اصول حسابداری را در چهار چوب خاصی محدود می سازند. که عبارتند از:

1- میثاق فزونی منافع بر مخارج: هدف گزارش گری مالی فراهم کردن اطلاعات لازم برای تصمیم گیری است . امّا مخارج تهیه این اطلاعات نباید بر منافع آن فزونی یابند.

به عبارت دیگر فراهم کردن اطلاعات حسابداری باید مقرون به صرفه باشد.

2- میثاق اصل اهمیت:

به موجب اصل اهمیت در مورد مبالغ و اقلامی که بنابر وضعیت ، محیط و عملکرد مؤسسه ، جزئی و ناچیز محسوب می شوند ، می توان از اعمال دقیق اصول حسابداری خودداری کرد.

3- میثاق اصل محافظه کاری:

محافظه کاری بدین معنی است که در شرایط ابهام ، اعمال قضاوت برای انجام برآورد به نحوی صورت گیرد که درآمدها یا دارائی ها بیشتر از واقع و هزینه ها یا بدهی ها کمتر از واقع ارائه نشود.

4- میثاق خصوصیات صنعت:

خصوصیات ورویه های عملکرد در صنایع مختلف ممکن است، استثنائات خاصی را در مورد به کارگیری اصول ورویه های حسابداری توجیه کند.

ویژگیها و خصوصیات کیفی اطلاعات حسابداری

مهمترین این ویژگیها عبارتند از :

1-  مربوط بودن

2-  قابلیت اتکاء

3-  قابلیت مقایسه

1-  مربوط بودن: یکی از ویژگیهای کیفی و اساسی حسابداری است. ارائه اطلاعات مربوط ، تصمیم گیرندگان را در اخذ تصمیمات منطقی یاری می دهد و می تواند عاملی برای جلوگیری از بروز ابهام و سردرگمی در بررسی و مقایسه اطلاعات محسوب شود.

ویژگی مربوط بودن اطلاعات مالی مبتنی بر مفاهیم: اهمیت ، به موقع بودن، رُجحان محتوا بر شکل ، قابل فهم بودن و افشای کامل است.

رُجحان محتوا بر شکل: در حسابداری و گزارشگری های مالی بر محتوای اقتصادی عملیات ورویدادها تأکید می شود.

مانند: در تعریف دارایی ها به منافع آتی بیش از مالکیت قانونی اهمیت داده می شود.

2- قابلیت اتکاء : به اعتماد و اتکایی اشاره دارد که استفاده کنندگان برای اندازه گیری گزارش در صورت های مالی اساسی داشته باشند. نتایج اندازه گیری حسابداری هنگامی قابل اتکاء است که به طور صادقانه معرف ارزشهایی باشد که انتظار می رود یا در نظرات ارائه کنند.

3- قابلیت مقایسه: سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان ، امکانات و فرصت های سرمایه گذاری و اعطای اعتبار گوناگونی دارند. تصمیمات آنان نیز گاهی بر مبنای مقایسه عملکرد واحد تجاری مورد نظر در طول زمان و یا عملکرد چندین واحد تجاری برای دوره یا دوره های زمانی یکسان ، اتخاذ می شود. این مقایسه ها هنگامی مفهوم خواهد بود که اطلاعات ارائه شده کیفیت « قابلیت مقایسه » را دارا باشند. ویژگیهای « قابلیت مقایسه » مبتنی بر مفاهیم (1) رعایت یکنواختی یا ثبات رویه و (2) همسانی رویه ها است که به عنوان اجزاء یا ویژگیهای وابسته به « قابلیت مقایسه » مطرح است.


 

فصل دوم

معادلۀ اساسی حسابداری    (صفحه 29 کتاب اصول حسابداری 1 دانشگاه پیام نور)

فرض کنید قصد شروع فعالیتی را دارید. برای این منظور 000´000´10 ریال از وجه نقد مربوط به خودتان را در محل خاصی قرار می دهید. چون فکر می کنید مبلغ فوق برای انجام فعالیت مورد نظر کافی نیست ، مبلغ 000´000´5 ریال نیز از یکی از دوستان خود به عنوان قرض دریافت می کنید.

                         سرمایه     =      بدهی      +       دارائی

 

                      000´000´15 = 000´000´5 + 000´000´10 

 

معادله اساسی حسابداری مبنا و شالودۀ سیستم حسابداری دو طرفه است. بر اساس این معادله می توان هر یک از معاملات و عملیات مالی و رویدادهای دارای اثر مالی را تجزیه و تحلیل و آثار آن را بر عناصر معادله تعیین کرد.

دارائیها ، بدهیها و سرمایه ، عناصر اصلی معادله اساسی حسابداری را تشکیل می دهند.

دارائیها:

اموال ، مطالبات و سایر منابع اقتصادی متعلق به یک مؤسسه که در نتیجۀ معاملات ، عملیات مالی یا سایر رویدادها ایجاد شده و قابل تقویم به پول و دارای منافع آتی است ، دارائی نامیده می شود. در صورتی می توان یک منبع اقتصادی را به عنوان دارائی مؤسسه تلقی کرد که دارای شرایط زیر باشد:

1-  دارای منافع اقتصادی آتی بوده و جریان ورود آن منافع به داخل مؤسسه محتمل باشد.

2-   بهای تمام شدۀ دارائی برای مؤسسه به نحو اتکا پذیری قابل اندازه گیری و قابل بیان به پول باشد.

3-  در نتیجه معاملات یا سایر رویدادهای گذشته به کنترل مؤسسه درآمده باشد.

بدیها:

تعهداتی که یک مؤسسه در مقابل اشخاص و مؤسسات دیگر دارد و از معاملات ورویدادهای گذشته ناشی شده است و باید از طریق پرداخت پول ، تحویل کالا، انجام دادن خدمات یا انتقال سایر اقلام دارایی تسویه شوند ، بدهی نامیده می شود.

از جمله اجزاء اصلی بدهی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1-  حسابهای پرداختی: به بدهیهایی که در اثر خرید نسیه دارائیها یا دریافت نسیه خدمات ایجاد شده باشد و در قبال آن سند تجاری تسلیم نشده باشد ، حسابهای پرداختنی می گویند.

2-  اسناد پرداختنی: بدهیهایی هستند که در قبال آنها اسناد تجاری نظیر سفته یا برات تسلیم طلبکار شده باشد.

3-  پیش دریافت: به وجوه دریافتی از مشتریان قبل از تحویل کالا با ارائه خدمات ، پیش دریاف گفته می شود.

4-  وام پرداختنی: مبالغی را که مؤسسه از اشخاص دیگر به عنوان وام دریافت می کند و تعهد می نماید که آن را در موعد معین یا به اقساط پرداخت کند، وام پرداختنی می گویند.

سرمایه:

حق مالی مالک یا مالکان یک مؤسسه نسبت به دارائیهای آن ، سرمایه نامیده می شود. در هر زمان با کسر کردن بدهیهای یک مؤسسه از دارائیهای آن ، مبلغ سرمایه بدست می آید.

در شرکتهای سهامی برای نشان دادن حق مالی مالکان یا سهامداران به جای واژۀ سرمایه از واژۀ «حقوق صاحبان سهام» استفاده می شود. سرمایه مؤسسه در هر زمان معادل آوردۀ نقدی یا غیر نقدی مالک یا مالکان به علاوۀ تمامی سودهای مکتسبۀ مؤسسه به کسر زیان ها ، سودهای توزیع شده و برداشت مالک یا مالکان مؤسسه می باشد.


 

فصل سوم

(صفحه 51 کتاب اصول حسابداری 1 دانشگاه پیام نور)

حسابداران معاملات و عملیات مالی را در مدارک حسابداری ثبت می کنند.

مدرکی را که برای ثبت افزایش ها و کاهش های هر کدام از دارائیها، بدهیها و سرمایه به کار می رود ، «حساب» می گویند.

حساب پایه اصلی هر سیستم حسابداری و وسیله ای است که اطلاعات مربوط به تغییرات هر یک از اقلام دارائی، بدهی و سرمایه در آن جمع آوری می شود.

جریان اطلاعات در سیستم حسابداری (صفحه 52 کتاب )

اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی پس از ورود به سیستم اطلاعاتی حسابداری و تجزیه و تحلیل و بیان به زبان حسابداری در سند حسابداری ثبت می شوند. پس از سند حسابداری، این اطلاعات در دفتر روزنامه ثبت و به دفتر کل منتقل می شوند.

به منظور از حصول اطمینان نسبی از ثبت و انتقال صحیح اطلاعات، به صورت دوره ای از مانده حساب های دفتر کل تراز آزمایشی تهیه می گردد.

سند حسابداری

بر اساس قانون مالیاتهای مستقیم سند حسابداری یا برگۀ حسابداری به شرح ذیل تعریف گردیده است:

« برگه یا سند حسابداری عبارت است از نوشته ای که در آن یک یا چند مورد از عملیات مالی و پولی و محاسباتی انجام شده با حسابهایی که حسب مورد بدهکار یا بستانکار گردیده تجزیه می شوند چنین مدرکی پس از امضاء مرجع ذیصلاح و صدور آن قابل ثبت در دفاتر معین و روزنامه و کل است. »

برای ثبت معاملات در سند حسابداری باید نام حسابهای بدهکار و بستانکار در هر معامله ای را تعیین کرد. نام حسابهای بدهکار و بستانکار از فهرست حسابهای مؤسسه بدست می آید. فهرست حسابها، صورت کاملی از نام و کد تمام حسابهایی است که مورد استفاده قرار می گیرد. نام و تعداد حسابها به حجم فعالیت و نوع معاملات و عملیات مالی شرکت بستگی دارد.

در تنظیم فهرست حسابها برای یک مؤسسه باید به نکات زیر توجه داشت:

1-  نام هر حساب باید ماهیت آن را به روشنی مشخص کرد.

2-  تعداد حسابها باید به تناسب نیاز های مؤسسه انتخاب شود.

3-  حسابها باید به ترتیب باشد.

4-  حسابها باید به ترتیبی شماره گذاری گردد که افزودن حسابهای جدید به فهرست حسابها امکان پذیر باشد.

دفتر روزنامه (صفحه 58 کتاب)

بر اساس مادۀ 7 قانون تجارت، (( دفتر روزنامه دفتری است که تاجر باید همه روزه مطالبات، دیون و داد و ستد تجارتی و معاملات راجع به اوراق تجارتی وبه طور کلی جمیع واردات و صادرات تجارتی خود را به هر اسم و رسمی که باشد و وجوهی را که برای مخارج شخصی خود برداشت می کند در آن ثبت نماید.))

دفتر روزنامه باید دارای ستون های مناسب برای انتقال اطلاعات سند حسابداری به آن باشد. بنابراین دفتر روزنامه باید حداقل دارای ستون هایی برای درج شماره سند حسابداری تاریخ، شرح، مبلغ بدهکار و بستانکار هر رویداد باشد.

- در ستون « شماره سند حسابداری» یا شماره دفتر روزنامه باید شماره سند حسابداری که رویداد مربوطه در آن ثبت شده، نوشته شود.

- در ستون « تاریخ» باید تاریخ سند حسابداری که رویداد مربوطه در آن ثبت شده، نوشته شود.

- در ستون « شرح» ، نام حسابهایی که بدهکار یا بستانکار شده اند، به همان ترتیبی که در سند حسابداری آمده است نوشته شده می شود. ..................................................

به علاوه پس از نوشتن نام حسابهایی که بدهکار یا بستانکار شده اند، شرح مختصری از رویداد مربوطه نوشته می شود.

- در ستون «عطف» شماره صفحه دفترکل که مبلغ مربوطه به آن صفحه منتقل شده نوشته می شود.

- در ستون «بدهکار» مبلغ بدهکار در همان سطری که حساب بدهکار در ستون شرح درج شده است ثبت می گردد.

- درستون «بستانکار» مبلغ بستانکار در همان سطری که حساب بستانکار در ستون شرح درج شده است ثبت می گردد.

دفتر کل (صفحه 64 کتاب)

اطلاعات ثبت شده در دفتر روزنامه به نحوی طبقه بندی نشده اند که بتوان از روی آن اطلاعاتی مانند ماندۀ هر یک از حساب ها را در هر مقطع تعیین کرد. لذا امکان تهیه صورت های مالی از روی دفتر روزنامه امکان پذیر نیست. از این رو دفتر دیگری به نام دفتر کل تهیه می شود.

در دفتر کل برای هر حساب صفحه (یا صفحات) جداگانه ای در نظر گرفته می شود و تمامی اقلام بدهکار و بستانکار هر حساب در صفحۀ مربوط به خود نوشته می شود.

دفتر کل باید حداقل دارای ستون هایی برای درج شمارۀ صفحۀ دفتر روزنامه، تاریخ، شرح مبلغ بدهکار ، مبلغ بستانکار و ماندۀ حساب در هر مقطع زمانی باشد.

تراز آزمایشی (صفحه 76 کتاب)

در سیستم حسابداری دو طرفه، هر معامله به مبلغ بدهکار و بستانکار مساوی در دفتر ثبت می شود و اگر حساب ها درست مانده گیری شده باشند جمع مانده های بدهکار حسابهای دفتر کل باید با جمع مانده های بستانکار مساوی باشد.

یکی از وسایلی که حسابداران برای آزمون صحت مدارک حسابداری مورد استفاده قرار می دهند، تراز آزمایشی است.

تراز آزمایشی دو هدف کلی زیر را تأمین می کنند:

الف) اثبات تساوی اقلام بدهکار و بستانکار دفتر کل.

ب) فراهم کردن اطلاعات لازم برای تهیۀ گزارشهای مالی پایان دوره.



تاريخ : سه‌شنبه ۱٧ دی ۱۳۸٧ | ۳:۱٧ ‎ب.ظ | نویسنده : یونس | نظرات ()